Jest Pani spadkobiercą po matce. Bracia powinni Pani wypłacić uzupełniający zachowek. Po śmierci ojca będzie mogła się Pani domagać również uzupełniającego zachowku.

 

Jeśli zmarła Pani matka i nie sporządzono testamentu,  to z mocy ustawy dziedziczy Pani po niej majątek. Przysługuje Pani odpowiedni udział w majątku matki. Z opisu wynika, że znaczna część majątku zmarłej została przekazana w drodze darowizny innym osobom. Pojawia się więc kwestia uzupełnienia Pani zachowku. Można powiedzieć, że zachowek to pewne „minimum” jakie z majątku zmarłego  powinien otrzymać jego bliski krewny np. dziecko. To „minimum” wynosi połowę z tego co dana osoba otrzymałaby w drodze dziedziczenia ustawowego. Jeśli chodzi o zachowek po ojcu, to sprawa stanie się aktualna dopiero po jego śmierci.

 

Przede wszystkim należałby ustalić, co otrzyma Pani obecnie jako spadkobierca matki. Jeśli nie ma testamentu, to zastosowanie mają reguły dziedziczenia określone w kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 931 § 1 KC „ W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku”.

Dziedziczy  Pani i trójka rodzeństwa oraz żyjący małżonek. Mężowi zmarłej będzie przysługiwał udział w majątku spadkowym 50% a pozostałe 50% jest dzielone między innych spadkobierców (dzieci zmarłej). Czyli ma Pani 12,5% udziału w spadku po matce.

W rzeczywistości jednak udział w prawie własności nieruchomości rodziców będzie jeszcze mniejszy. Trzeba bowiem wziąć pod uwagę, że dziedziczeniu podlega majątek osobisty zmarłej (którego prawdopodobnie w ogólnie nie ma) i oraz połowa z majątku wspólnego rodziców (majątku nabytego w czasie małżeństwa). Po śmierci Pani matki ojciec nabył 50% udziałów w majątku objętym wspólnością ustawową i dodatkowo przysługuje mu jeszcze połowa z majątku podlegającemu dziedziczeniu.

 

Z opisu wynika, że rodzice mieli „połowę domu i działki”. Zatem z tej „połowy domu i działki” ojcu przysługiwały teraz 75%. Nie wiej jaki konkretnie udział w prawie własności rozumie Pani przez „połowę domu”, więc trudno jest mi to teraz przeliczyć na konkretne wielkości. Jeśli przyjąć, że rodzice mieli 50 % udziałów w prawie własności nieruchomości, to teraz ojcu przysługiwały 37,5% w prawie własności tej nieruchomości. Pani udział w prawie własności nieruchomości wynosiłby około 3%. Oczywiście obliczenie ta są tylko orientacyjne ponieważ nie mamy wszystkich danych.  

 

Żeby ustalić czy należy się Pani uzupełniający zachowek trzeba obliczyć jaką obecnie wartość ma majątek spadkowy i jaka byłby jego wartość gdyby nie dokonano darowizn.

 

Jeśli chodzi o obliczenie  zachowku to najpierw należy najpierw obliczyć wartość całego spadku po zmarłej, a następnie udział spadkowy, jaki by przypadł uprawnionemu do zachowku. Na podstawie tych informacji można określić wysokość zachowku.

Najpierw trzeba dodać wartości wszystkich rzeczy i praw majątkowych należących do spadku. Do tej wartości spadku trzeba doliczyć wartość darowizn uczynionych przez spadkodawcę  - dolicza się nie tylko darowizny dokonane na rzecz osób uprawnionych do zachowku, ale również  darowizny  na rzecz innych osób np. spadkobierców. Przy obliczaniu wysokości zachowku nie dolicza się do spadku wartości drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych np. prezentów urodzinowych.  Nie dolicza się także wartości darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od chwili otwarcia spadku, ale tylko wtedy, gdy obdarowany  nie jest spadkobiercą  albo uprawnionym do zachowku. Natomiast darowizny dokonane na rzecz spadkobierców bądź osób uprawnionych do zachowku zawsze dolicza się do spadku, niezależnie od tego kiedy  ich dokonano. Stwierdzono to w  wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 1 czerwca (sygn. akt I ACa 285/04), w którym uznał , iż >>Na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 kc). "A contrario" należy przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania<<. Taka interpretacja przepisu akceptowana jest też przez naukę prawa (Komentarz do art. 994 kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba (red.), E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, LEX, 2008). Oznaczałby to, że należy też uwzględnić darowizny dokonane na rzecz Pani braci.

 

Od ustalonej w ten sposób wartości spadku (wartość majątku pozostawiona przez zmarłego plus wartość darowizn) odejmuje się długi spadkowe. Długiem spadkowym są koszty pogrzebu poniesione w zakresie odpowiadającym zwyczajom przyjętym w środowisku, w którym przebywał spadkodawca. Osoba, która pokryła koszty pogrzebu spadkodawcy oraz koszt nagrobka, ma prawo żądać od spadkobierców zwrotu poniesionych wydatków. Gdyby zaś koszty te poniósł jeden ze spadkobierców, to powinien rozliczyć je z pozostałymi przy dziale spadku.

Zasadą jest, że obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania. Dzięki temu istnieje możliwość uwzględnienia realnej wartości spadku. Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 marca 1985 roku (sygn. akt III CZP 75/84). Ponadto w  art. 995 kodeku cywilnego przewidziano, że wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Wycena powinna być dokonana według cen na dzień wyrokowania, ale według stanu na dzień otwarcia spadku (albo na dzień dokonania darowizny). Zatem trzeba wziąć pod uwagę stan w jakim znajdowały się darowane nieruchomości w 1999 roku, ale według cen obecnie obowiązujących.

 

Nie ma tu niestety żadnych danych jaka jest wartość dziedziczonego po matce majątku i jaka jest wartość darowizn. Przykładowo jeśli obecnie majątek pozostawiony przez zmarłą wynosi np. 20 tysięcy to otrzymuje Pani 12,5% z tego czyli 2500 zł. Jeśli wartość majątku z darowiznami wynosiłaby np. 200.000 zł, to  wówczas dostałby Pani z tego 25.000 zł. Zachowek wynosi połowę tej kwoty czyli 12500 zł. W takiej sytuacji spadkobiercy przysługuje roszczenia o  uzupełnienie zachowku o 10.000 zł ponieważ cześć kwoty 2500 spadkobierca już otrzymał. Zakładam przy tym, że Pani żadnych darowizn od rodziców nie otrzymała. Gdy takie darowizny na Pani rzecz były poczyniono, to oznaczałby, że roszczenie o zachowek uległoby zmniejszeniu, bo zachowek zostałby spłacony jeszcze za życia rodziców darowiznami.

Podobnie należałoby dokonać obliczeń w po śmierci ojca – obliczyć jaki majątek pozostawił zmarły, jaki zostałby po nim gdyby nie dokonano darowizn. Kwoty będą różniły się od tych obliczach dla dziedziczenia po matce, bo zmieni się wartość majątku pozostawionego przez spadkobiercę (ojca).

Powyższe wyliczenia mają wyłączenie charakter przykładowy. Nie wiem jaką wartość miały darowizny i obecnie pozostawiony przez matkę majątek

Zgodnie z art. 1000 § 1 KC „Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”. Zatem może Pani wystąpić do braci aby wypłacili Pani uzupełniający zachowek.

Zachęcam tu do zapoznania się z poradą : Wyliczenie zachowku .