Fakt dokonania darowizny pieniędzy na zakup mieszkania w latach 80-tych XX w. powinien być uwzględniony w postępowaniu spadkowym. W praktyce może  jednak pojawić się problem udowodnienia, że taka darowizna w ogólne miała miejsca.

Przepis art. 1042 kodeksu cywilnego przewiduje, iż zaliczenie na schedę spadkową darowizn przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny podlegającej zaliczeniu.
Zaliczenie darowizn na poczet schedy spadkowej należnej spadkobiercom jest rezultatem idei równego traktowania wszystkich dzieci spadkodawcy. Jeśli więc niektóre dzieci uzyskały korzyści za życia spadkodawcy, to powinno się je uwzględnić przy dokonywaniu działu spadku.
To jakie darowizny (na czyją rzecz) podlegają zaliczeniu na schedę spadkową zostało uregulowane w art. 1039 § 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem „Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia”.
Zatem do kręgu osób zobowiązanych do zaliczenia darowizny należą:
- zstępni (np. syn, córka),
- małżonek zmarłego.
Ten ostatni ma obowiązek zaliczenia darowizny jeśli dziedziczy w zbiegu z zstępnymi. Zaliczenie darowizn na poczet schedy występuje w przypadku dziedziczenie ustawowego. Zaliczenia takiego nie dokonuje się w razie dziedziczenia testamentowego.

Zatem w postępowaniu o dział spadku synowie zmarłego powinni uwzględnić wartość dokonanych darowizn. Oczywiście może się zdarzyć, że obdarowany zaprzeczy, iż otrzymał jakieś darowizny. Wówczas trzeba będzie wykazać, że taką darowiznę otrzymał – trudno jest mi tu powiedzieć, jakie dokładnie środki dowodowe można zastosować w przedmiotowej sprawie. Zawsze w tego rodzaju przypadkach stosuje się albo dowód z dokumentów, albo dowód ze świadków. Można też wnieść o to, żeby syn zmarłego wyjaśnić ile kosztowało mieszkanie, czy w 1981 roku pracował, ile wówczas zarabiał miesięcznie i jak długi już czas otrzymywał wynagrodzenie. W 1981 roku obdarowany był zapewne jeszcze stosukowo młodym człowiek, który dopiero zaczął pracować. Niech zatem wyjaśni skąd wziął pieniądze na zakup mieszkania.

 

Poza tym należałby się zastanowić czy w ostateczności nie rozwiązać problemu w inny sposób – poprzez zasiedzenie. Możliwe jest zasiedzenie własności części nieruchomości w drodze zasiedzenia przez osoby będące współwłaścicielem ułamkowej części nieruchomości. Taki przypadek został opisany np. w interpretacji podatkowej IBPB2/436-118/08/MCZ zamieszczonej w naszym serwisie na stronie:

http://www.poradaprawna.pl/interpretacje/dyrektor-izby-skarbowej-w-katowicach,115070.html

Ponadto w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 r. ( sygn. akt II CSK 416/06) stwierdzono, iż istnieje możliwość nabycia przez zasiedzenie udziałów należących do drugiego współwłaściciela czy innych współwłaścicieli. Warunkiem zasiedzenia części nieruchomości należącej do współwłaściciela jest istnienie wystarczająco długiego okresu posiadania samoistnego. Zgodnie z art. 172 Kodeksu cywilnego, posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

 

JM