Z opisu i tytułu aktu notarialnego wynika jasno, że jest to darowizna, tyle tylko że obciążona prawem służebności. Nadal jednak jest to darowizna, która może być doliczona do spadku na potrzeby obliczenia zachowku. Zachowek przysługuje tylko zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Zachowek wynosi 2/3 udziału spadkowego, który by mu przypadał z ustawy, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni (w chwili otwarcia spadku). W pozostałych przypadkach wysokość zachowku wynosi 1/2 udziału spadkowego. Z opisu sytuacji wynika, że wujkowi przysługuje roszczenie o zachowek.
Roszczenie o zachowek oznacza roszczenie o zapłatę konkretnej sumy pieniężnej. Trudno nam określić jej konkretną wysokość, ponieważ nie wiemy czy dziadek i babcia pozostawili w spadku coś poza darowaną nieruchomością. Wujek ma prawo żądać uzupełnienia - wyrównania jego zachowku - do 2/3 albo 1/2 udziału spadkowego, który by mu przypadł gdyby nie została poczyniona darowizna nieruchomości. Osoba planująca upomnieć się obecnie o zachowek żąda zapewne doliczenia do spadku darowizn poczynionych przez spadkodawców za swojego życia. Takie żądanie ma oparcie w przepisach kodeksu cywilnego. Podstawową bowiem zasadą jest doliczanie darowizn poczynionych przez spadkodawcę na poczet masy spadkowej.
Musimy zaznaczyć, że opis stanu faktycznego jest zbyt ubogi, aby przesądzić jednoznacznie jakie powinno być rozstrzygnięcie w tej sprawie. Sprawy o obliczenie zachowku, doliczanie darowizn itp. są zazwyczaj bardzo skomplikowane i przypominają operacje matematyczne. Zgodnie z przepisami wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Cena domu zostanie więc ustalona według dzisiejszych cen, a nie cen sprzed lat. Czasem więc lepiej jak najszybciej spróbować dogadać się z osobą uprawnioną do zachowku, ponieważ ceny nieruchomości rosną w szybkim tempie - wzrasta jednocześnie wysokość roszczenia o zachowek. Darowiznę oblicza się jednak według stanu z chwili jej dokonania - trzeba więc oszacować stan nieruchomości z chwili jej darowania (nie wlicza się nakładów, które zostały poczynione później często dużym kosztem). W sądzie z pewnością wyliczeń dokona biegły rzeczoznawca.
Od wartości darowizny należy również odjąć ustanowioną dożywotnią służebność mieszkania, ponieważ z pewnością spowodowało to zmniejszenie wartości darowanej nieruchomości. Przy obliczaniu wartości służebości pomocne są przepisy regulujące opodatkowanie darowizn. Doliczanie darowizn na potrzeby wyliczenia zachowku jest zazwyczaj bardzo skomplikowane, a takie sprawy sądowe trwają zwykle latami. W niniejszej sprawie w sprawie zachowku po babci najlepiej powołać się na przedawnienie. Zgodnie z art. 1007 § 2 kodeksu cywilnego roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat trzech od otwarcia spadku. Z opisu sytuacji wynika, że spadek po babci otworzył się w 1995 roku - roszczenie o zachowek co do spadku po babci uległo więc przedawnieniu. Obowiązujące przepisy przewidują również określone wyjątki od powyższych sytuacji - kiedy poczynionej darowizny nie zalicza się do spadku na potrzeby obliczenia zachowku. Ponieważ nie opisano dokładnie stanu faktycznego, pozostaje nam podać poniższe przepisy prawne - proszę sprawdzić, czy któryś z nich nie ma zastosowania w Państwa sytuacji:
Art. 994. § 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.
§ 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.
§ 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.
Art. 996. Darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także darowiznę uczynioną przez spadkodawcę wstępnemu uprawnionego.
Art. 997. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.
Art. 998. § 1. Jeżeli uprawniony do zachowku jest powołany do dziedziczenia, ponosi on odpowiedzialność za zapisy i polecenia tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej wartość udziału spadkowego, który stanowi podstawę do obliczenia należnego uprawnionemu zachowku.
§ 2. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy zapis na rzecz uprawnionego do zachowku został obciążony dalszym zapisem lub poleceniem albo uczyniony pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu.
Art. 999. Jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.
Art. 1000. § 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
§ 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.
§ 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny.
Art. 1001. Spośród kilku obdarowanych obdarowany wcześniej ponosi odpowiedzialność stosownie do przepisów artykułu poprzedzającego tylko wtedy, gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać uzupełnienia zachowku od osoby, która została obdarowana później.
Art. 1002. Roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Art. 1003. Spadkobiercy obowiązani do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku mogą żądać stosunkowego zmniejszenia zapisów i poleceń.
Art. 1004. § 1. Zmniejszenie zapisów i poleceń następuje w stosunku do ich wartości, chyba że z treści testamentu wynika odmienna wola spadkodawcy.
§ 2. W razie zmniejszenia zapisu obciążonego dalszym zapisem lub poleceniem, dalszy zapis lub polecenie podlega stosunkowemu zmniejszeniu.
Art. 1005. § 1. Jeżeli spadkobierca obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku sam jest uprawniony do zachowku, może on żądać zmniejszenia zapisów i poleceń w takim stopniu, ażeby pozostał mu jego własny zachowek.
§ 2. Jeżeli zapisobierca sam jest uprawniony do zachowku, zapis uczyniony na jego rzecz podlega zmniejszeniu tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.
Art. 1006. Jeżeli zmniejszeniu podlega zapis, którego przedmiot nie da się podzielić bez istotnej zmiany lub bez znacznego zmniejszenia wartości, zapisobierca może żądać całkowitego wykonania zapisu, uiszczając odpowiednią sumę pieniężną.

Podsumowując - powyższe przepisy są bardzo skomplikowane, a ewentualne procesy sądowe trwają latami. Niosą też ze sobą znaczne koszty (opinie biegłych, wyceny nieruchomości i darowizn). Dlatego też zawsze w tkakich przypadkach doradzamy, aby strony polubownie załatwiły tą sprawę, bez udziału sądu. Najlepiej porozumieć się w oparciu o powyższe przepisy, spróbować wyliczyć ewentualny udział spadkowy i wysokość należnego zachowku i po prostu wypłacić odpowiednią kwotę. W razie problemów z wyliczeniem najlepiej udać się do doświadczonego prawnika, który doradzi w jaki sposób należy obliczyć wysokość zachowku. Sąd będzie kierował się powyższymi przepisami, jednakże dużo zależy od treści opinii biegłych wyliczających wartość nieruchomości i darowizn.
Podstawa prawna:
- ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zmianami
RW

zachowek, darowizna, darowizna mieszkania, zaliczenie darowizny do spadku, adwokat, służebność, poradnictwo prawne, porady prawne, porady prawnicze, porada prawna

16-08-2007r.

Cywilne Rodzinne Spadkowe

134465